Chłopi Dżuma Metody koncentracji Techniki pamięciowe Inne streszczenia Praca w domu  
"Przedwiośnie" Stefan Żeromski

Przedwiośnie (1925 rok) jest ostatnią, rozrachunkową powieścią Stefana Żeromskiego, wyrażającą bolesne rozczarowanie świeżo odzyskaną niepodległością. Przedwiośnie zostało ukończone we wrześniu 1924 roku.

Zasadą budowy Przedwiośnia jest kontrast (Polska szklanych domów - Polska prawdziwa, Nawłoć - Chłodek, Gajowiec - Lutek).
Oś kompozycyjną utworu stanowi biografia głównego bohatera. Jej kolejne etapy zostały przedstawione w trzech częściach powieści.
Utwór rozpoczyna zwięzły Rodowód , stanowiący jak gdyby konspekt powieści.

Cezary Baryka, główny bohater powieści, to syn pochodzącej z Siedlec Jadwigi z Dąbrowskich i Seweryna Baryki, wnuka powstańca z 1831 roku.
Seweryn, pnąc się po szczeblach urzędniczej kariery w rosyjskim imperium, trafił do Baku. Tam w 1900 roku przyszedł na świat Cezary. Jego dzieciństwo upłynęło w cieplarnianej atmosferze zamożnego domu, pod opieką rodziców dbających o staranne wychowanie jedynaka.
 
 
 

Część pierwsza: Szklane domy obejmuje kilka lat życia bohatera od wybuchu I wojny światowej po rok 1918, w którym Seweryn Baryka powraca do Polski. Zaprezentowana tu została genealogia społeczna i ideowa bohatera, a także obraz komunistycznej rewolucji (totalnej i apokaliptycznej, skierowanej przeciwko wszystkim wartościom dotychczasowego świata, wywołującej wszechogarniający chaos).
Ta część przypomina powieść edukacyjną, traktującą o dorastaniu pokazanym na tle gwałtownych przemian dziejowych. Opowiedziana została stylem gawędziarskim przez wszechwiedzącego narratora, stosującego niekiedy zatrzymanie toku opowiadania i zbliżenie wybranej sceny.
Seweryn Baryka zostaje powołany do wojska; dorastający Cezary wymyka się spod wpływu matki, przestaje chodzić do szkoły, staje się bywalcem wieców, coraz bardziej zafascynowanym głoszonymi na nich ideami rewolucyjnymi;  nowe władze rekwirują mieszkanie, a matka wyprzedaje się, by wyżywić rodzinę,
pani Jadwiga, za pomoc udzieloną uciekającej z Rosji arystokratce, zostaje aresztowana i skierowana do ciężkich prac publicznych. Wkrótce umiera z wycieńczenia.

Wiosną 1918 roku Cezary jest świadkiem krwawych walk między Ormianami i Tatarami a jesienią władze tureckie zmuszają Barykę do pracy przy grzebaniu trupów. Tu odnajduje go ojciec (walczył w polskich legionach).
Zimą Barykowie z fałszywymi paszportami wyruszają do Polski (ojciec opowiada synowi o rodzącej się w wyzwolonej ojczyźnie nowej cywilizacji, o rzekomych szklanych domach z których zbudowana jest Polska, domach gdzie jest pięknie, ciepło, wyjątkowo).
W drodze pan Seweryn umiera, a Cezary patrząc na nędzę przygranicznej mieściny, rozwalające się chaty i biedaków pyta: Gdzież są twoje szklane domy?
 
 
Część druga, Nawłoć to autonomiczna nowela, która mogłaby ukazać się osobno. Opisuje półtora roku z życia Baryki i skupia się zwłaszcza na kilku miesiącach spędzonych przez niego na wsi, a ukazanych z epickim bogactwem szczegółów.
Jest to wizja wyzwolonej Polski prowincjonalnej, której miniaturę stanowi państwo nawłockie.
Cezary, zgodnie z wolą ojca, dociera do Warszawy, do Szymona Gajowca (dawnego znajomego matki, teraz urzędnika w Ministerstwie Skarbu), który znajduje mu posadę w biurze.
Młodzieniec rozpoczyna studia medyczne, ale wybucha wojna z bolszewikami i wstępuje do wojska.
 
Zaprzyjaźnia się z Hipolitem Wielosławskim (ratuje mu życie) i jesienią, po demobilizacji, przyjmuje jego zaproszenie do rodowego majątku, Nawłoci,tam
flirtuje z Karoliną Szarłatowiczówną, cioteczną siostrą Hipolita (utraciwszy posiadłość na Ukrainie, zagarniętą przez bolszewików, zarabia zajmując się drobiem), czym wzbudza zazdrość Wandy Okszyńskiej (krewnej pana Turzyńskiego, rządcy majątku).
Doprowadza to do tragedii: Karolina umiera otruta przez nią.
Prawdziwe uczucie wiąże go dopiero z piękną wdową Laurą Kościeniecką, narzeczoną nuworysza Barwickiego. Właścicielka Leńca ukrywa romans, gdyż zależy jej na majątku narzeczonego.
Po skandalicznej bójce z Barwickim Cezary zaszywa się w Chłodku, folwarczku Wielosławskich.
Tu poznaje beznadziejną egzystencję chłopów, a na wieść o małżeństwie Laury, powraca do Warszawy.
 
Część trzecia, Wiatr od wschodu , ma zupełnie inny charakter. Podstawową formą podawczą jest tu dialog między przedstawicielami dwóch ugrupowań toczony za pośrednictwem bohatera. Autor wprowadził tu formy zbliżone do gatunków publicystycznych: reportażu i sprawozdania prasowego. Życie i sprawy bohatera znajdują się na dalszym planie, on sam schodzi na pozycję obserwatora i dopiero zakończenie stawia Cezarego Barykę w centrum
zdarzeń.
Cezary wznawia studia medyczne, zamieszkuje u kolegi, Buławnika, wynajmującego pokój w nędznej dzielnicy żydowskiej;
Gajowiec zatrudnia go przy opracowywaniu materiałów do swojej książki analizującej ekonomiczną, społeczną i polityczną sytuację odradzającego się państwa (przyświecają mu idee dziewiętnastowiecznych pozytywistów, społeczników, socjalistów, twórców idei spółdzielczości);
komunizujący student prawa, Antoni Lulek zabiera Cezarego na konferencję organizacyjno-informacyjną członków swojej partii, gdzie bohater poznaje gorzką i wstrząsającą prawdę o sposobach traktowania więźniów politycznych;
będąc pod wrażeniem poznanych faktów polemizuje z Gajowcem, zwolennikiem stopniowych reform;
na początku marca spotyka się z Laurą w Ogrodzie Saskim, gdzie następuje ostateczne zerwanie kochanków;
pierwszego dnia przedwiośnia wielka manifestacja robotnicza zorganizowana przez komunistów idzie w kierunku Belwederu, kiedy jednak na jej drodze staje oddział piechoty, Baryka wychodził z szeregów robotników i prze oddzielnie na ten szary mur żołnierzy na czele zabiedzonego tłumu.
 
Przebieg rewolucji październikowej w Rosji przedstawia Żeromski na podstawie relacji prasowych i opowiadań uciekinierów polskich z terenów objętych rozruchami. Jest to obraz wstrząsająco realistyczny, Rzeź dokonana w Baku (przebiega tu jeden z frontów walki I wojny światowej, występują antagonizmy narodowościowe pomiędzy Ormianami a Tatarami) przypomina biblijny opis z Apokalipsy, tym straszniejszy, że dokonany przez ludzi, a jego ofiarami są najmniej winni. Żeromski ujawnił również w powieści mechanizmy rewolucji.

Demagogiczne hasła i podsycanie nienawiści mają tylko jeden cel:
pozyskanie ludzi do dokonania przewrotu. Później ci, którzy dochodzą tym samym do władzy, zapominają o obietnicach i deklaracjach, liczą się jedynie pieniądze. Sprawiedliwości nie można więc wymierzyć drogą krwawych rozruchów, kosztem wielu istnień ludzkich (pogląd zbliżony do zaprezentowanego w Nie-boskiej komedii ).
 
Mit szklanych domów to symbol marzeń Żeromskiego o nowej Polsce, jaki żywił i ukazywał we wcześniejszych utworach, symbol straconych złudzeń i ideałów społecznych. W tekście służyły one Sewerynowi Baryce do nakłonienia syna do powrotu do Polski.

 
 
Copyright ©2008 by superstreszczenia
Kreator Stron www